578071 RIB Monitoring Toerisme en Recreatie

Aan de leden van de gemeenteraad,

Toerisme wordt in onze gemeente steeds nadrukkelijker ingezet als middel om de brede welvaart te versterken. Het draagt bij aan economische vitaliteit, leefbaarheid, identiteit en het behoud van natuur en erfgoed. Met het beleidskader Ontdek Den Helder: van kust tot cultuur heeft u in 2024 deze koers vastgesteld en zes speerpunten benoemd die richtinggevend zijn voor de verdere ontwikkeling van toerisme en recreatie in Den Helder.
Het Uitvoeringsprogramma Toerisme en Recreatie 2025–2028 vertaalt deze speerpunten naar concrete acties. Monitoring is hierin expliciet benoemd als randvoorwaarde voor effectieve sturing. Het periodiek meten van toeristische indicatoren en het uitvoeren van een imago-onderzoek zijn vastgelegde opdrachten vanuit dit programma. Daarmee heeft de raad gekozen voor een datagedreven aanpak, zodat beleidskeuzes worden gebaseerd op inzicht en analyse, en niet uitsluitend op aannames.

Met de Monitor Toerisme & Recreatie 2024, het Dashboard Impact Toerisme (Onderzoeksbureau Ginder) en de eerste Strategische Merkanalyse (Hendrik Beerda Brand Consultancy) is voor het eerst een integraal en onderbouwd beeld beschikbaar van de ontwikkeling, effecten en perceptie van toerisme in Den Helder. Deze informatie ondersteunt de uitvoering van het beleidskader en de bijbehorende ambities, waaronder:

het bewaken van de balans tussen kwaliteit en druk op het kusttoerisme in Julianadorp;
het verder ontwikkelen van stedelijk toerisme op Willemsoord, in het Stadshart en rond de Stelling;
het verantwoord faciliteren van kleinschalige agrarische verblijfsrecreatie;
het behouden van natuur en biodiversiteit in de duingebieden;
het versterken van identiteit en imago via lokale en (boven)regionale marketing.

In deze raadsinformatiebrief informeren wij u over de uitgevoerde onderzoeken, de belangrijkste bevindingen en de wijze waarop deze worden benut in de verdere uitvoering van het beleid.

1. Ontwikkeling van de toeristische sector

De onderzoeken laten zien dat toerisme zich ontwikkelt als een relevante economische pijler. De toeristische bestedingen zijn met 3% gestegen naar circa € 68 miljoen, het aandeel toeristische werkgelegenheid is met 12% toegenomen en de hotelsector presteert bovengemiddeld.
Achter deze positieve ontwikkeling gaat echter een meer genuanceerd beeld schuil, waarin groei niet in alle opzichten gelijk opgaat met balans.

2. Ontwikkeling dagtoerisme

Het dagtoerisme van zowel inwoners uit Den Helder als van buiten Den Helder neemt toe, met name als gevolg van wandelen, fietsen, museumbezoek en zakelijke activiteiten. Deze ontwikkeling draagt bij aan het behoud en de ontwikkeling van voorzieningen die ook door inwoners worden gebruikt en aan spreiding van bezoekers over het jaar.
Tegelijkertijd is dagtoerisme economisch minder duurzaam, omdat bezoekers doorgaans kort verblijven en de bestedingen relatief beperkt zijn.

3. Ontwikkeling verblijfstoerisme

Het totale aantal overnachtingen is met circa 7% gedaald. Deze afname is grotendeels toe te schrijven aan het wegvallen van capaciteit, waaronder camping Donkere Duinen. De hotelsector laat daarentegen zien dat investeren in kwaliteit en positionering leidt tot een hogere bezettingsgraad en meer gasten.

4. Gebiedsgerichte effecten van toerisme

De onderzoeken laten een consistent beeld zien: toerisme draagt breed bij aan de gemeente, maar de aard en omvang van de effecten verschillen per gebied.

Economie

Toerisme is een stabiele sector met een hoger dan gemiddeld aandeel in de werkgelegenheid. Daarbij is sprake van duidelijke verschillen tussen de kernen:

Stad: hogere bestedingen per bezoeker;
Kust: hoger bezoekersvolume, gecombineerd met een grotere ruimtelijke druk.

Samenleving

Het draagvlak onder inwoners is positief. Er wordt relatief weinig overlast ervaren en inwoners maken intensief gebruik van toeristische voorzieningen. Dit draagvlak vraagt om blijvende aandacht en passende sturing.

Omgeving

De ruimtelijke impact verschilt sterk per gebied:

Kustgebieden zijn kwetsbaarder en ervaren sneller druk door het relatief grote aantal verblijfstoeristen en accommodaties;
De stad beschikt over meer capaciteit om toerisme op te vangen;
Duurzaamheidsaspecten zijn nog niet overal structureel verankerd in beleid en uitvoering om eventuele negatieve effecten van toerisme op natuur, milieu en leefbaarheid tegen te gaan.

5. Effecten op cultuur, erfgoed en identiteit

Toerisme draagt bij aan de exploitatie en instandhouding van musea, forten en het maritiem erfgoed. Dit sluit aan bij het cultuur- en erfgoedbeleid, waarin behoud, toegankelijkheid en publieksbereik centraal staan. Bezoekersspreiding, educatie en een passende inzet van erfgoedlocaties dragen bij aan de toekomstbestendigheid van het culturele aanbod.
Den Helder beschikt over een herkenbare maritieme identiteit. Landelijke beeldvorming en het imago van Den Helder sluiten daar nog niet voldoende op aan.

6. Conclusie: geen overtoerisme, wel een sturingsopgave

Er is in Den Helder geen sprake van overtoerisme. Deze constatering sluit aan bij het beleidskader Toerisme en Recreatie – Ontdek Den Helder: van kust tot cultuur, waarin is vastgesteld dat de ruimte voor verdere toeristische groei binnen de gemeente met name ligt in de stedelijke gebieden. De kern van de opgave richt zich daarom op het gericht sturen op:

de locaties waar toerisme plaatsvindt, met een nadrukkelijke focus op de stad;
het type bezoekers dat wordt aangetrokken;
de maatschappelijke en economische waarde die toerisme oplevert voor Den Helder.

7. Imago en positionering

De eerste Strategische Merkanalyse laat zien dat Den Helder als merknaam goed bekend is in Nederland. Tegelijkertijd is er ontwikkelpotentie:

Den Helder staat op plaats 74 in de merkkrachtranglijst van 342 gemeenten; binnen de G100 (100 grootste gemeenten) staat de gemeente op plaats 55.
In de G100-lijst voor bezoekintentie staat Den Helder op plaats 31.
De beeldvorming is overwegend mannelijk, ruig, actief en zelfverzekerd; eigenschappen als sympathiek en opgewekt worden minder sterk herkend.

De aanbeveling uit het onderzoek is om de waardering en binding met Den Helder te versterken en de stad nadrukkelijker te positioneren als aantrekkelijke bezoek- en verblijfslocatie, onder meer door natuur, recreatiegebieden onder de aandacht te brengen, door evenementen en culturele festivals te initiëren en prominenter in de etalage te zetten.

8. Aanbevelingen en vervolgstappen

De drie onderzoeken laten een duidelijk beeld zien: de belangrijkste opgave voor Den Helder is niet perse het vergroten van bezoekersaantallen, maar het gericht sturen op kwaliteit, balans en maatschappelijke meerwaarde. Toerisme wordt daarbij gezien als middel om bij te dragen aan brede welvaart, leefbaarheid en een sterkere positie van de stad.

Hoofdlijnen

Gerichte groei met meerwaarde: sturen op kwaliteit, spreiding en economische en maatschappelijke opbrengst, passend bij de stad en met draagvlak onder inwoners.
Van kustdruk naar stedelijke kansen: het benutten van ontwikkelruimte in de stad, met behoud van kwaliteit en zorgvuldige omgang met kust- en natuurgebieden.
Integrale keuzes: toerisme nadrukkelijk meenemen in ruimtelijke en beleidsmatige afwegingen, met aandacht voor natuur, leefomgeving en sociaaleconomische toekomstbestendigheid.
Van imago naar beleving: het versterken en verbeteren van het imago van Den Helder door gerichte investeringen in beleving, recreatieve voorzieningen, en de kwaliteit van de openbare ruimte, waardoor de identiteit en kwaliteiten van de stad beter tot hun recht komen.

Vervolg

De volgende stappen worden voorzien:

een beeldvormende avond in kwartaal 3 of 4 van 2026 over toerisme en recreatie;
ontwikkeling van een beleidskader evenementen;
gerichte versterking van stedelijke toeristische plekken zoals Willemsoord en de Stelling;
structurele monitoring en herhaald onderzoek in 2027 en 2029.

Den Helder, 26 mei 2026.

Met vriendelijke groet,
Burgemeester en Wethouders van Den Helder,

J.A. (Jan) de Boer MSc.
burgemeester

K. (Koen) van Veen
secretaris